به گزارش سرویس اقتصادی «خبرنامه دانشجویان ایران»؛ فعالان اقتصادی معتقدند، قوانین و مقررات جدید گمرکی مربوط به سهمیه بندی واردات بدون در نظر گرفتن نیازهای تولیدکنندگان بسیاری از شرکت ها را با مشکل کمبود مضاعف مواد اولیه روبرو خواهد کرد و مشکلات جدیدی را بر سر راه تولیدکنندگان قرار خواهد داد.
به دلیل محدودیت در منابع ارزی دولت، علی رغم اینکه پول از طرف شرکت ها از مدت ها قبل در بانک واریز شده اما تخصیص ارز به موقع انجام نمی شود و شرکت ها در تأمین مواد اولیه با مشکل روبرو هستند.
بسیاری از خطوط تولید رو به تعطیلی هستند
عدم ارائه تسهیلات و وام بانکی شرکت ها را با چالش تأمین مالی روبرو کرده و حتی امکان خرید مواد اولیه مورد نیاز نیز وجود ندارد و بسیاری از خطوط تولید رو به تعطیلی هستند! عدم پرداخت تعهدات دولت، چالش جدی شرکت ها بنا بر گزارش آماری اتاق ایران، بعضی از شرکت هایی که مشتری دولتی دارند به دلیل عدم دریافت مطالبات خود با مشکل کمبود نقدینگی روبرو هستند و علی رغم این که امکانات و آمادگی لازم برای توسعه کسب وکار را دارند اما به دلیل کمبود منابع مالی و عدم پرداخت تعهدات از سوی دولت امکان سرمایه گذاری جدید و توسعه کار را ندارند.
ضعف تقاضا و کمبود قدرت خرید مشتریان باعث مشکل در تأمین سرمایه در گردش شرکت ها شده و در شرایطی که خریداران کمتر می خرند تولیدکنندگان نقدینگی لازم برای خرید مواد اولیه را ندارند. از سوی دیگر به دنبال کمبود شدید قدرت خرید مشتریان، بسیاری از چک ها وصول نمی شود.
برخی از صنایع به دلیل عرضه محدود کالاها در بورس کالا که برای نیازهای تولید بسیار کم است، ناچارند مواد اولیه موردنیاز خود را از بازار آزاد تهیه کنند. صنایع فلزی معطلی در گمرکات و همچنین سامانه گمرک برای ترانزیت و حمل ونقل زیاد است و عوارضی ترانزیتی بالا باعث شده تا ترانزیت به کشورهای همسایه هم به صرفه نباشد.
مشکلات تسهیلات از سوی بانک ها
در شرایطی که شرکت ها با کمبود تقاضا و عدم وصول مطالبات از سوی دولت و سایر مشتریان روبرو هستند، باعث شده تا علی رغم فراهم بودن امکانات و تجهیزات برای تولید در ظرفیت های بالاتر، امکان افزایش تولید وجود نداشته و بسیاری از خطوط تولید تعطیل شوند.
علاوه بر این، سیاست ها و قوانین غیرکارشناسی مانع صادرات نیز کاهش فروش خارجی را در پی داشته است! بنگاه های اقتصادی به دلیل کمبود نقدینگی و کاهش فروش و صادرات، قادر به حفظ مقیاس تولید نیستند و برخی با تعطیلی خطوط تولید مواجه شده اند.
گزارش دوره پنجاهم طرح شاخص مدیران خرید PMI اقتصاد که آبان ماه 1402 ارزیابی شده است، نشان می دهد که در آبان ماه امسال، کلیت اقتصاد ایران شرایط منقبض تری را نسبت به ماه های قبل تجربه کرده و با رسیدن عدد شامخ به 50.96،عملا به مرز رونق و رکود برگشته است.
گرچه در این ماه بخش صنعت تغییر محسوسی نسبت به ماه قبل نداشته و شامخ این بخش روی رقم 53.32 ایستاده است؛ اما اوضاع در سایر بخش های اقتصاد چندان مساعد نبوده است. طبق بررسی های مرکز پژوهش های اتاق ایران، در آبان ماه، شاخص میزان فعالیت های کسب وکار، ۴۳.۵۱ بوده که کمترین مقدار چهارماهه اخیر را به ثبت رسانده و شاخص میزان سفارش های جدید مشتریان نیز با رقم ۸۹.۴۶ ،به کمترین مقدار سه ماه اخیر رسیده است!
کاهش صادرات کالا و خدمات
در این ماه شاخص میزان صادرات کالا و خدمات، با رقم 49.80 ،برای پنجمین ماه متوالی کاهشی گزارش شده و شاخص میزان فروش کالاها یا خدمات با 49.22 نیز در مقایسه با ماه قبل کاهش داشته و کمترین مقدار سه ماهه اخیر را به ثبت رسانده است.
کمترین میزان انتظارات فعالان اقتصادی نسبت به فعالیت ها نکته قابل توجه در گزارش شامخ آبان 1402این است که برخلاف بسیاری از ماه های گذشته، این بار انتظارات فعالان اقتصادی نسبت به فعالیت ها در ماه آتی 56.59 بود که به میزان قابل توجهی کاهش یافته و به کمترین مقدار در ۸ ماه اخیر رسیده است.
کمبود نقدینگی و سرمایه در گردش و چالش در تأمین مواد اولیه موردنیاز براساس این گزارش؛ بررسی مؤلفه های شاخص مدیران خرید و اظهارات فعالان اقتصادی حاکی از این است که در آبان ماه، کسب وکارها با کمبود شدید نقدینگی و سرمایه در گردش مواجه بوده و در تأمین مواد اولیه موردنیاز دچار چالش شده اند.
کاهش میزان سفارش های جدید مشتریان آخرین نظرسنجی گردآوری شده، نشان می دهد که شاخص ترکیبی مدیران خرید برای کل اقتصاد ایران در آبان ماه عدد 50.96 گزارش شده است که در مقایسه با مهرماه که رقم 54.15 ،بوده کاهش داشته است.
در میان مؤلفه های اصلی شاخص میزان سفارش های جدید مشتریان کاهش شدیدتری در مقایسه با سایر مؤلفه ها داشته است. در آبان ماه، کسب وکارها تقاضای ضعیف تری را از بازارهای داخلی گزارش کرده اند. شاخص میزان سفارش های جدید مشتریان، با رقم 46.89،کمترین مقدار سه ماه اخیر را به ثبت رسانده است.
تولیدکنندگان و ارائه دهندگان خدمات از فعالیت خود کاسته اند
شاخص میزان فعالیت های کسب وکار، با ثبت رقم 51.36 ، کمترین مقدار چهارماهه اخیر از مردادماه را نشان داده است. شرایط ضعیف تقاضای داخل کشور، کاهش فروش خارجی و کمبود شدید نقدینگی و با توجه به مشکلات تأمین سرمایه در گردش برای مواد اولیه موردنیاز باعث شده تا طرف عرضه یعنی تولیدکنندگان و ارائه دهندگان خدمات نیز از فعالیت خود بکاهند. به خصوص که بخش ساختمان شاهد کاهش بیشتری در فعالیت ها بوده است.
کاهش قدرت خرید مشتریان
مشتریان بعد از فشارهای تورمی پی درپی همچنان با کاهش قدرت خرید روبرو هستند. بعد از دو ماه بهبود در شرکت ها شاهد کاهش سفارش های مشتریان تقاضا مجددا بوده اند، شرایط مالی سخت تر و محدودیت در تقاضای مصرف کننده ناشی از افزایش هزینه های زندگی، به کاهش بیشتر سفارش ها در آبان ماه کمک کرده است.
توان صادراتی شرکت ها پایین آمده علاوه بر تقاضای ضعیف داخلی، شاخص میزان صادرات کالا و خدمات در آبان ماه با مقدار 49.81 برای پنجمین ماه متوالی، کاهش یافته است. به طور کلی به دلیل هزینه تمام شده بالای فعالیت ها، مشکلات ارزی موجود و عدم حمایت از صادرات، توان صادراتی شرکت ها پایین آمده و فروش صادراتی کسب وکارها به خصوص در بخش صنعت کاهش داشته است.
کاهش قدرت خرید مشتریان، هم باعث نشد شرکت ها قیمت ها را پایین بیاورند شاخص قیمت محصولات تولیدشده و خدمات ارائه شده، در آبان 51.11 ،بوده است که این رقم در مقایسه با مهرماه، با رقم 59.96 ،با کاهش قابل توجهی در سرعت افزایش قیمت ها همراه بوده و شرکت ها با توجه به قدرت خرید پایین مشتریان، برای تقویت تقاضا قیمت فروش را ثابت نگه داشته اند و تغییری در قیمت ها نداشتند.
براساس داده های آماری مرکز پژوهش های اتاق ایران؛ شاخص میزان فروش کالاها یا خدمات، با ثبت رقم 49.22، در مقایسه با ماه قبل کاهش داشته و کمترین مقدار سه ماهه اخیر را به ثبت رسانده است. با کاهش فروش داخلی و همچنین کاهش فروش صادراتی، فروش در هر سه بخش صنعت، خدمات و کشاورزی و به خصوص ساختمان کاهشی بوده است.
همچنین انتظارات نسبت به فعالیت ها در ماه آتی، با عدد 56.10 ،به میزان قابل توجهی در مقایسه با ماه قبل کاهش داشته و کمترین مقدار ۸ ماه اخیر را ثبت کرده است. بیشترین میزان کاهش شاخص در بخش ساختمان بوده و شرکت های این بخش نسبت به ماه آینده بدبین هستند!
در کل اگرچه در میان تولیدکنندگان انتظارات منفی نبوده اما انتظارات خوش بینانه نیز کاهش داشته است که شرکت ها بیشتر آن را ناشی از اعتماد پایین به تقاضای مشتریان و نگرانی های در مورد کاهش قدرت خرید مشتریان و عدم اطمینان اقتصادی مرتبط می دانند.
وضعیت تقاضا در بخش صنعت به طور نسبی بهتر از کل اقتصاد است شاخص سفارش های جدید مشتریان، 51.31 ،در مقایسه با مقدار ماه قبل با کاهش همراه بوده است اما مقایسه این شاخص با شاخص متناظر کل اقتصاد، نشان می دهد که وضعیت تقاضا در بخش صنعت به طور نسبی بهتر از کل اقتصاد است. توان رقابتی برای صادرات کالا کاهش یافته و صادرات به صرفه نیست!
شاخص میزان صادرات کالا در آبان ماه با عدد 47.77 با سرعت بیشتری در مقایسه با ماه قبل کاهش داشته و برای پنجمین ماه پیاپی صادرات کاهشی ثبت شده است. بخشی از کاهش صادرات به دلیل قیمت تمام شده بالای محصولات و قوانین مربوط به تعهد ارزی است، به خصوص برای آن دسته که مواد اولیه خود را با ارز بازار آزاد تأمین می کنند، که باعث شده تا توان رقابتی برای صادرات کالا کاهش یابد و در نهایت صادرات به صرفه نباشد.
سیاست هایی که منجر به عدم حمایت از صادرات شده، باعث کاهش تجارت حتی با کشورهای همسایه شده است. شرکت ها منابع مالی لازم را برای تأمین سرمایه در گردش ندارند اطلاعات مرکز پژوهش های اتاق ایران نشان می دهد: تولیدکنندگان برای پنجمین ماه متوالی همچنان در تأمین مواد اولیه موردنیاز خود با کمبود روبرو هستند و در آبان ماه شاخص موجودی مواد اولیه خریداری شده مقدار 48.85 به ثبت رسیده است! این در حالی است که قوانین جدید گمرک در خصوص محدودیت و سهمیه بندی واردات مواد اولیه، بسیاری از شرکت ها را دچار نگرانی کمبود مواد اولیه موردنیاز طی ماه های آتی کرده است.
همچنین تداوم مشکل عدم تخصیص ارز و عدم پرداخت تسهیلات و تأمین مالی از سوی بانک ها نیز باعث شده تا شرکت ها در تأمین مواد اولیه موردنیاز خود به شدت با مشکل نبود نقدینگی روبرو باشند. به خصوص که به دلیل عدم پرداخت مطالبات شرکت ها از سوی برخی از دستگاه های دولتی و وصول نشدن چک های مشتریان به دلیل پایین بودن قدرت خرید آن ها، شرکت ها منابع مالی لازم برای تأمین سرمایه در گردش را ندارند.
تقاضای ضعیف داخل و کاهش صادرات و فروش خارجی باعث شده تا در آبان ماه شرکت های تولیدی شاخص میزان فروش مشتریان، یعنی عدد 49.82 را برای پنجمین ماه متوالی کاهشی ثبت کنند، هرچند شاخص در مقایسه با ماه قبل کاهش ملایم تری داشته است.
ادامه روند کاهشی قدرت خرید و کمبود نقدینگی مشتریان از یک سو و کاهش فروش صادراتی در بخش تولید برای پنجمین ماه متوالی از سوی دیگر، به دلیل موانع صادراتی ناشی از قوانین غیرکارشناسی، باعث شده تا صادرات هم نتواند برای جایگزینی شرایط ضعیف تقاضای داخل به کمک تقویت فروش بیاید! مشکلات اصلی از دید برخی از فعالان اقتصادی در آبان ماه 1402 براساس این گزارش؛ اکثر تولیدکنندگان، به خصوص در بخش صنایع شیمیایی، در تأمین مواد اولیه به شدت با مشکل روبرو هستند.
از یک سو پس از گذشت چندین ماه از واریز پول و بلوکه شدن آن توسط بانک جهت تخصیص ارز موردنیاز مواد اولیه، همچنان ارزی تخصیص داده نشده و از سوی دیگر عدم ترخیص کالاها و مواد اولیه در گمرک که با دریافت هزینه اضافی نگهداری در گمرک نیز همراه بوده، شرکت ها را در تأمین مواد اولیه دچار هزینه و مشکلات زیادی کرده است.
